Ir para o conteúdo

Planeta nano

Ourige: Biquipédia, la anciclopédia lhibre.
Esta páigina ó cacho fui traduzida outomaticamente i percisa de ser rebista por un falante natibo de mirandés. Se sabes bien mirandés ajuda la Biquipédia rebendo este artigo. Apuis de la rebison apaga esta marca. Oubrigado!
Ls planetas nanos mais grandes (Éris, Pluton (que, na berdade, ye un planeta binairo, un sistema binario an que dous planetas orbitan un punto quemun ne l spácio, sendo mais apropiado chama-lo de "Pluton-Caronte”), Makemake i Haumea), ambaixo la silhueta de la Tierra para cumparaçon de dimensones.

Un planeta nano ye mui semelhante a un planeta (mas menor), dado qu'orbita an buolta de l Sol i ten grabidade suficiente para assumir ua forma cun eiquilíbrio heidrostático (aprossimadamente sférica), mas nun ten ua órbita zeimpedida. Un eisemplo ye Ceres que, lhocalizado na cintura d'asteroides, ten l camino de sue órbita repleto daqueles pequeinhos astros.

Atualmente conhecen-se cinco planetas nanos ne l sistema solar, son eilhes: Ceres, Pluton, Haumea, Makemake i Éris, sendo ls quatro radadeiros de l tipo plutoide, ó seia, planetas nanos qu'orbitan para para alhá de la órbita de Netuno, ne ls recónditos de l sistema solar.

Planetas nanos
NomeÇtáncia de l Sol
(OA)
Region de l
Sistema Solar
DiámetroMassa
Ceres 2,766Cintura d'asteroides975×909 km9.5 × 1020 kg
Pluton 39,482Cintura de Kuiper2306±20 km~1.305 × 1022 kg
Haumea 43,335Cintura de Kuiper~ 1500 km~4.2 × 1021 kg
Makemake 45,791Cintura de Kuiper1600 – 2000? km~3×1021 kg
Éris 67,668Çco çperso2400 km ± 100 kmçcoincido

Domínio orbital

[eiditar | eiditar código-fuonte]

La çtinçon antre ls planetas nanos i ls outros uito planetas baseia-se na inatidon de ls purmeiros an lhimpáren la bizinhança de las sues órbitas, esto ye, remobíren pequeinhos cuorpos cujas órbitas ls lheben a colidir, caturar ó sofríren perturbaçones grabitacionales. L cunceito ye cumbinado cun ua noçon de domínio orbital medido an tenermos de centeilha de la massa dun candidato planetairo cula massa total cumbinada de todos ls outros cuorpos celhestres na sue bizinhança. Cunsidra-se que ls planetas nanos son demasiado pequeinhos, an tenermos de massa, para altarar seneficatibamente l sou ambiente de la forma qu'un planeta fazerie. Ls astrónomos S. Alan Stern, xefe de a misson New Horizons la Pluton, i Harold F. Lhebison ancontrórun un fosso d'orde 5 de magnitude an Λ antre ls planetas telúricos menores i antre ls maiores asteroides i trasnetunianos. Inda assi, Alan Stern çcordou publicamente que Pluton seia bisto cumo cuorpo celhestre çtinto dun planeta i fizo notar qu'el i sue eiquipe eiran referir-se la Pluton cumo l nono planeta. Note-se que será atrabeç de las páiginas de la NASA i de l'eiquipe de Stern que chegaran feturamente anformaçones i las purmeiras retratos de Pluton.

Cuorpo celhestre Massa (MT*) Λ/ΛT** µ***
Marcúrio 0,055 0,0126 9,1×104
Bénus 0,815 1,08 1,35×106
Tierra 1,00 1,00 1,7×106
Marte 0,107 0,0061 1,8×105
Ceres 1,5×10−4 8,7×10−9 0,33
Júpiter 317,7 8510 6,25×105
Saturno 95,2 308 1,9×105
Ourano 14,5 2,51 2,9×104
Netuno 17,1 1,79 2,4×104
Pluton 0,0022 1,95×10-8 0,077
Haumea 0,00067 1,72×10-9 0,02
Makemake 0,00067 1,45×10-9 0,02
Éris 0,0026 3,5×10-8 0,12
*MT massa de la Tierra.
**Λ/ΛT = M²/P, massa de la Tierra al quadrado por anho.
***µ = M/m, adonde M ye la massa de l cuorpo, i m ye la massa agregada de todos ls cuorpos na sue zona orbital.

Nuobos planetas nanos

[eiditar | eiditar código-fuonte]

L termo planeta nano poderá benir a ser aplicado a outros 23 cuorpos de l Sistema Solar (3 asteróides i 20 trasnetunianos): Besta, Palas i Hígia; Orco, Sedna, Quaoar, 2002 TC302, Baruna, 2002 UX25, 2002 TX300, Ixion, 2002 AW197, 2002 MS4, 2003 AZ84, 2005 RN43, (90568) 2004 GB9, 2007 OR10, 26375 1999 DE9, 38628 Huya, 35671 1998 SN165, 26181 1996 GQ21, (40314) 1999 KR16 i 2010 EK139 que stan na lhista de possibles planetas nanos de la Ounion Astronómica Anternacional i qu'aguardan mais studos para que puodan ser categorizados cumo "planetas nanos" ó "cuorpos menores de l Sistema Solar", antre ls quales stá Sedna.

Possibles planetas nanos
NomeÇtáncia de l Sol
(OA)
Region de l
Sistema Solar
DiámetroMassa
4 Besta 2,361Cintura d'asteroides578×560×458  Km2,67 ± 0,02 × 1020 kg
2 Palas 2,50 – 2,82Cintura d'asteroides582×556×500±9  Km2,11 ± 0,26 × 1020 kg
10 Hígia 2,763 - 3,511Cintura d'asteroides407,1  Km1,0 × 1020 kg
35671 1998 SN165 38,1101588Cintura de Kuiper460± 80 Kmçcoincido
38628 Huya 39,272Cintura de Kuiper438,7+26,5
25,2
 Km
~8 × 1019 kg
Orco 39,419Cintura de Kuiper840 – 1880 Km6,2 - 7,0 × 1020 kg
2003 AZ84 39,503Cintura de Kuiper727,0+61,9
66,5
 Km
çcoincido
Ixion 39,539Cintura de Kuiper<822 Kmçcoincido
2005 RN43 41,613Cintura de Kuiper679+55
73
 Km
çcoincido
(90568) 2004 GB9 41,811Cintura de Kuiper677,2 +71,3
69,3
 Km
çcoincido
2002 MS4 41,931Cintura de Kuiper934 ± 47 / 726 ± 123 Kmçcoincido
2002 UX25 42,524Cintura de Kuiper~910 Km~7,9 × 1020 kg
2002 TX300 43,088Cintura de Kuiper<900 Kmçcoincido
Baruna 43,129Cintura de Kuiper~936 Km~5,9 × 1020 kg
Quaoar 43,405Cintura de Kuiper989 - 1346? Km1,0-2,6 × 1021 kg
19521 Chaos 45,974Cintura de Kuiper~460 Kmçcoincido
2002 AW197 47,487Cintura de Kuiper700±50 Kmçcoincido
(40314) 1999 KR16 48,566Çco çperso304 Kmçcoincido
2002 TC302 55,037Çco çperso≤ 1200 Kmçcoincido
26375 1999 DE9 55,376Çco çperso461± 45  Kmçcoincido
2007 OR10 67,027Çco çperso1280± 210 Kmçcoincido
26181 1996 GQ21 92,432Çco çperso401 Kmçcoincido
Sedna 525,86Çco çperso1180–1800 Km1,7-6,1 × 1021 kg