Lhéngua rutul
L rutul (myxʼabišdy čʼel) ye ua lhéngua falada pul ls rutuls, un grupo étnico que bibe an l Dagueston, (Rússia) e algumas partes de Azerbaijon. La palabra rutul deriba de l nome de ua nila de l Dageston onde ye falada esta lhéngua.
Ls seus falantes ye cerca de 29.400 no Dagueston ye somente 100 an l Azerbaijon.[1][2]
Classeficaçon
[eiditar | eiditar código-fuonte]O rutul pertence al grupo lezgui de las lhénguas caucasianas de l nordeste.
Stória
[eiditar | eiditar código-fuonte]L termo Rutul fui ousada pula purmeira beç an l século XV pá designar l pobo falante de las lhénguas Lézgicas an l que ye hoije l sul de l Dagueston i an Shaki (rayon) an l Azerbaijon. Passou a ter ouso ouficial an 1917 i nun tebe ua forma de scrita até que se adotou ua forma do alfabeto cirílico an 1990.
Falantes
[eiditar | eiditar código-fuonte]Os falantes ye am gerl bilíngues ó mesmo multilíngues, falando as lhénguas azeri, russa, lézgica, Ye eito ls dialetos i duis subdialetos. AAA bersion literária anida stá an desembolbimiento. An las regiones cun más populaçon rutul an l Dagueston, a lhéngua ye ansinada an las scolas de l purmeiro grau (séria 1ª a 4ª).
Alfabeto
[eiditar | eiditar código-fuonte]La lhéngua rutul ousa l alfabeto cerílico próprio, l qual presenta 51 lhetras (an l russo ye 33 letras). Ls 18 símbolos adicionales an l alfabeto rutul ye cumpostos por grupos de dues lhetras de l alfabeto ouriginal, necessários pa a cumplexa fonologie de la lhéngua.
| А а | АI аI | Б б | В в | Г г | Гъ гъ | Гь гь | ГI гI |
| Д д | Дж дж | Дз дз | Е е | Ё ё | Ж ж | З з | И и |
| Й й | К к | Къ къ | Кь кь | КI кI | Л л | М м | Н н |
| О о | П п | ПI пI | Р р | С с | Т т | ТI тI | У у |
| УI уI | Уь уь | Ф ф | Х х | Хъ хъ | Хь хь | Ц ц | ЦI цI |
| Ч ч | ЧI чI | Ш ш | Щ щ | ъ | ы | ыI | ь |
| Э э | Ю ю | Я я |
História
[eiditar | eiditar código-fuonte]L termo rutul fui ousado purmeiramente an l século XV pa designar pobos falantes de l lezgui que corresponde a la atual region de l sul de l Dagueston i de l Azerbaijon (Shaki). Stebe an ouso ouficial desde após 1917. Rutul nun fui ua lhéngua scrita até que l sistema de la scrita (baseado no alfabeto cerílico) fui desembolbido an 1990.
Ls falantes natibos ye frequentemente bilingües ó multilingües tenido fluéncia an l azeri, lezgui i/ó russo. Hai eito dialetos de l rutul. La bersion literária de la lhéngua remanesce an l porcesso de l desembolbimiento de l scrita. An lado regiones al sul de la Rússia pobladas pul ls rutuls la lhéngua ye ansinada an las scolas.
Lhénguas relacionadas
[eiditar | eiditar código-fuonte]Antre las lhénguas de l grupo lezgui, l tsakhur parece sere l más próximo al rutul; à sceçon destas dues, hai eito lhénguas an l grupo lezgui: lezgui, tabassaron, agul, budugh, kryts, khinalugh, udi i archi.
Ber tamien
[eiditar | eiditar código-fuonte]Notas
[eiditar | eiditar código-fuonte]]
