Ceblizaçon maia

De Biquipédia
Saltar pa: nabegaçon, percura
Kukulkán, percipal dius maia.

La Ceblizaçon Maia fui ua cultura pré-colombiana de la América Central, notable pula sue lhéngua scrita (l único sistema de scrita de la América que podie repersentar cumpletamente la lnéngua falada), pula sue arte, arquitetura, matemática i sistemas astronómicos. Ne l'ampeço stablecidas durante l período pré-clássico (2000 a.C. a 250 d.C.), muitas cidades maias atingiran l sou stado de zambolbimiento mais chubido durante l período clássico (250 d.C. a 900 d.C.), cuntinando a zambolber-se durante to l período pós-clássico, até la chegada de ls spanholes. Ne l sou auge, era ua de las sociadades mais densamente pobladas i culturalmente dinámicas de l mundo. La ceblizaçon maia cumparte muitas caratelísticas cun outras ceblizaçones de la América Central, por bias de la muita anteraçon i difuson cultural que carateriza la region. Abanços cumo la scrita, eipigrafie i l calendairo nun se ouriginórun culs maias; inda assi, la sue ceblizaçon zambolbiu-se plenamente. L'anfluéncia de ls maias puode ser achada an países cumo Honduras, Guatemala, El Salbador i na region central de l México, a mais de 1000 Km de la region maia. Muitas anfluéncias de fuora son ancontrados na arte i arquitetura Maia, l que se acradita ser resultado de l'antercámbio comercial i cultural, an beç de cunquista direta. Ls pobos maias nunca zaparecírun, nin na época de l declínio ne l período clássico, nin cula chegada de ls cunquistadores spanholes i la susequente colonizaçon spanhola de las Américas. Hoije, ls maias i sous çcendentes forman populaçones cunsidrables an to la region antiga maia i mantén un cunjunto defrente de tradiçones i fés que son l resultado de la fuson de las eideologies pré-colombianas i pós-cunquista (i struturado pula aprobaçon quaije total de l catolicismo romano). Muitas lénguas maias cuntinan a ser faladas cumo lhénguas purmárias inda hoije; l Rabinal Achí, ua obra lhiterária na lhéngua achi, declarada ua obra-prima de l Património Oural i Eimaterial de la Houmanidade pula UNESCO an 2005.

Cultura[eiditar | editar código-fonte]

Religion[eiditar | editar código-fonte]

Pouco se sabe a respeito de las tradiçones relegiosas de ls maias, la religion inda nun ye cumpletamente antendida por studiosos. Assi cumo ls astecas i ls incas, ls maias acraditában na cuntaige cíclica natural de l tiempo. Ls rituales i cerimónias éran associados a ciclos terrestres i celhestriales que éran ouserbados i registrados an calendairos apartados. Ls saçardotes maias tenien la tarefa d'anterpretar esses ciclos i fazer un panorama profético subre l feturo ó passado cun base ne l númaro de relaçones de todos ls calendairos. La purificaçon ancluia ayuno, abstençon sexual i cunfisson. La purificaçon era normalmente praticada antes de grandes eibentos relegiosos. Ls maias acraditában na eisisténcia de trés prainos percipales ne l cosmo: la Tierra, l cielo i l submundo.

Ls maias sacrificában pessonas i animales cumo forma de renobar ó stablecer relaçones cul mundo de ls diuses. Esses rituales oubedecian bárias regras. Normalmente, éran sacrificados pequeinhos animales, cumo perus i codornices, mas an ocasiones mui scepcionales (assi cumo chubida al trono, muorte de l rei, antierro d'algun nembro de la família rial ó períodos de seca) acuntecian sacrifícios houmanos. Acradita-se que ninos éran muitas bezes ouferecidas cumo bítimas sacrificiales porque ls maias acraditában qu'essas éran mais puras.

Ls diuses maias nun éran antidades apartadas cumo ls diuses griegos. Tamien nun eisistia la separaçon antre l bien i l mal i nin l'adoraçon de solo un dius regular, mas si l'adoraçon de bários diuses cunforme la época i situaçon que melhor se aplicaba para aquel dius.

Arquitetura[eiditar | editar código-fonte]

L'arquitetura maia ten cumo percipales obras las fantásticas pirámides scalonadas de la fin de l período pré-clássico an delantre. Durante este período de la cultura maia, ls centros de poder relegioso, comercial i burocrático crecírun para se tornáren ancribles cidades cumo Chichén Itzá, Tikal i Uxmal. Por bias de las sues muitas aparecéncias assi cumo defrenças de stilo, ls restos de l'arquitetura maia son ua chabe amportante pa l'antendimiento de l'eiboluçon de la sue antiga ceblizaçon.

Ber tamien[eiditar | editar código-fonte]